„Filopat i Patafil”. Zbigniew Libera i Marek Sobczyk o obrazie, słowie i wspólnej wystawie

Zbigniew Libera od lat 80. przygląda się temu, jak obrazy wpływają na nasze myślenie o świecie, historii i pamięci. Jego „Jak tresuje się dziewczynki”, „Lego. Obóz koncentracyjny” czy cykl „Pozytywy” należą dziś do kanonu polskiej sztuki współczesnej.

Marek Sobczyk – malarz, teoretyk sztuki i współtwórca legendarnej Gruppy – od lat łączy malarstwo z językiem, ironią i komentarzem do otaczającej nas rzeczywistości. Wśród jego ważnych prac znajdują się m.in. „Adam i Ewa Braun”, „Ostatnia wieczerza”, „Prosta tęcza” oraz „Co? Światło. Czym? Ironią”.

Ich twórczość komunikuje się z szerokim odbiorcą i łączy pokolenia. W „Filopacie i Patafilu” Libera i Sobczyk spotykają się we wspólnej grze obrazem i słowem, malarstwem i fotografią.

Tytułowi Filopat i Patafil, bohaterowie popularnej w latach 70. animacji produkcji NRD, stają się punktem wyjścia do tej artystycznej rozmowy. Jak wyjaśnia Zbigniew Libera:

„Jako, że obaj jesteśmy już osobami w pewnym wieku to pamiętamy programy i filmy TV z lat 70-tych XX wieku, gdy byliśmy jeszcze bardzo młodzi. Jednym z nich był serial animowany produkcji NRD, którego bohaterami są tytułowi Filopat i Patafil. Jeden z nich, a trudno się zorientować, który jest który, to ciągle coś psujący urwis, kiedy ten drugi stateczny próbuje to naprawiać. Gdy zastanawialiśmy się nad tytułem naszej wspólnej wystawy właśnie ten film przyszedł nam do głowy.”

Tytuł jest więc jednocześnie żartem, wspomnieniem i swoistym kodem między artystami – ale także zaproszeniem dla tych, którzy samej animacji zupełnie nie pamiętają.

Marek Sobczyk widzi w jej bohaterach jeszcze inne odniesienie:

„Żywe, animowane figury z giętkiego drutu współpracują, zmieniają otoczenie, rozmawiają. Na razie tworzą bardzo małą społeczność, jak dwóch artystów opracowujących zagadnienia dla wspólnej wystawy.”

Słowo pomiędzy malarstwem i fotografią

Jednym z najważniejszych elementów łączących obu twórców jest słowo. Nie oznacza to jednak, że posługują się nim w ten sam sposób. Przeciwnie – wystawa pokazuje dwie bardzo różne strategie budowania relacji między tekstem a obrazem.

Jak mówi Zbigniew Libera:

„Wspólnym dla nas obu elementem jest SŁOWO. Używanie słów w twórczości wizualnej. Każdy z nas robi to zupełnie inaczej. W obrazach Marka słowa stanowią integralną część malarskiej całości. U mnie zaś, jak to zwykle bywa w przypadku fotografii, wyjaśniają czego ona dotyczy.”

Marek Sobczyk również podkreśla, że to właśnie tekst stał się osią całego projektu:

„Dogadaliśmy się, że zrobimy wystawę skupioną na tekście. Tekst jest obecny w naszej pracy i doświadczaniu pracy innych. (…) Używamy słowa – wersu – tekstu w naszej pracy artystów wizualnych: piszemy na dziełach, tekst staje się elementem otoczenia dzieła.”

W „Filopacie i Patafilu” obraz nie jest więc po prostu ilustrowany słowem, a słowo nie pełni jedynie funkcji podpisu. Oba elementy wchodzą ze sobą w dialog: czasem się uzupełniają, czasem komplikują swoje znaczenia, a czasem próbują przejąć nad sobą kontrolę.

Pod lekkością i humorem kryją się pytania o współczesne społeczeństwo, pamięć i sposób, w jaki opowiadamy sobie świat.

Nowa odsłona wystawy w Gdyni

Gdyńska wystawa będzie kolejną odsłoną projektu, ale nie prostym powtórzeniem wcześniejszej prezentacji. Pojawią się na niej również prace wcześniej niepokazywane.

W części Zbigniewa Libery znajdzie się m.in. kolejny epizod poświęcony historii Grupy Krakowskiej i Akademii ku czci robotników zakładów Semperit zabitych przez Policję Państwową w 1936 roku. Marek Sobczyk dołączy natomiast kolejne obrazy z serii dialogów.

To także jeden ze sposobów, w jaki powracający Festiwal R@Port otwiera się na inne dziedziny sztuki i wychodzi poza tradycyjnie rozumiany festiwal teatralny.

Wernisaż 11 października

Wernisaż wystawy odbędzie się 11 października o godz. 18.00 w Galerii Gdyńskiego Centrum Filmowego. Będzie można spotkać Zbigniewa Liberę i Marka Sobczyka oraz posłuchać, jak sami opowiadają o swojej wspólnej pracy.

Podczas wernisażu swoją premierę będzie miał katalog wystawy, który trafi do Gdyni prosto z drukarni. Będzie można kupić go na miejscu i zdobyć autografy Zbigniewa Libery oraz Marka Sobczyka.

Częścią wieczoru będzie także koncert saksofonowy Ewy „Wiosny” Libery – bez tradycyjnego podziału na scenę i widownię. Muzyka zabrzmi bezpośrednio w przestrzeni wystawy, pomiędzy pracami i publicznością.

Być może właśnie tam najpełniej wybrzmi pytanie, które artyści stawiają przed widzem: co dzieje się ze słowem, kiedy znajdzie się obok obrazu – i co dzieje się z obrazem, kiedy zaczynamy go czytać?

„Filopat i Patafil” – Zbigniew Libera / Marek Sobczyk
11–25 października 2026
Galeria Gdyńskiego Centrum Filmowego
Wernisaż: 11 października, godz. 18.00
Wstęp wolny